FARMACEUTA

Regulacje prawne

1. Metody i formy regulacji

Odpowiedzialność zawodowa farmaceutów została uregulowana w rozdziale 5 ustawy z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich (Dz.U. 1991 nr 41 poz. 179), rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 31 marca 2003 r. w sprawie postępowania w sprawach odpowiedzialności zawodowej farmaceutów (Dz.U. 2003 nr 65 poz. 612) (dalej: rozporządzenie) oraz w Kodeksie Etyki Aptekarza Rzeczypospolitej Polskiej, który stanowi załącznik do uchwała Nr VI/25/2012 VI Krajowego Zjazdu Aptekarzy
z dnia 22 stycznia 2012 r. Ponadto w doniesieniu do kasacji (która jest środkiem zaskarżenia drugoinstancyjnego orzeczenia dyscyplinarnego) zastosowanie znajduje art. 439 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, z późn. zm.). Postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej nie wszczyna się, a wszczęte umarza, jeżeli zaszła okoliczność, która według Kodeksu postępowania karnego wyłącza ściganie (art. 54 ust. ustawy o izbach aptekarskich).
W sprawach nieuregulowanych w ustawie o izbach aptekarskich do postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej stosuje się odpowiednio przepisy:
1) ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego dotyczące postępowania uproszczonego; nie stosuje się przepisów o oskarżycielu prywatnym, powodzie cywilnym, przedstawicielu społecznym, o postępowaniu przygotowawczym oraz środkach przymusu, z wyjątkiem przepisów o karze pieniężnej;
2) rozdziałów I-III i art. 53 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.).

2. Organy
Organami rozstrzygającymi w sprawach odpowiedzialności zawodowej są okręgowe sądy aptekarskie oraz Naczelny Sąd Aptekarski.

3 Przewinienia dyscyplinarne
W myśl art. 45 ustawy o izbach aptekarskich członkowie samorządu aptekarskiego podlegają odpowiedzialności zawodowej przed sądami aptekarskimi za postępowanie sprzeczne z zasadami etyki i deontologii zawodowej oraz przepisami prawnymi dotyczącymi wykonywania zawodu farmaceuty.

4 Postępowanie
Zgodnie z § 19. rozporządzenia rzecznik odpowiedzialności zawodowej wydaje postanowienie o wszczęciu postępowania wyjaśniającego, jeżeli uzyskał wiarygodną informację uzasadniającą podejrzenie, iż miało miejsce przewinienie.
Jeżeli dane istniejące w chwili wszczęcia postępowania lub zebrane w jego toku zawierają dostateczne podstawy do przedstawienia zarzutów farmaceucie, którego dotyczy postępowanie, rzecznik odpowiedzialności zawodowej sporządza postanowienie o przedstawieniu zarzutów, ogłasza je niezwłocznie farmaceucie i przesłuchuje go na okoliczność tych zarzutów (§ 22).
Zgodnie z § 26 rozporządzenia jeżeli wynik postępowania wyjaśniającego potwierdza zasadność zarzutów stawianych farmaceucie, którego dotyczy postępowanie, rzecznik odpowiedzialności zawodowej sporządza wniosek o ukaranie i niezwłocznie kieruje go z aktami sprawy do sądu aptekarskiego.
Po otrzymaniu wniosku o ukaranie przewodniczący sądu aptekarskiego kieruje sprawę do rozpoznania na rozprawie i wydaje stosowne zarządzenia przygotowujące rozprawę, chyba że uzna, że zachodzą podstawy do umorzenia postępowania lub jego zawieszenia albo że należy uzupełnić postępowanie wyjaśniające; w takim przypadku kieruje sprawę na posiedzenie niejawne.
Rozprawę rozpoczyna odczytanie wniosku o ukaranie przez rzecznika odpowiedzialności zawodowej, po czym przewodniczący składu orzekającego sądu aptekarskiego zwraca się do obwinionego o złożenie wyjaśnień, pouczając go o prawie odmowy złożenia wyjaśnień i odmowy udzielenia odpowiedzi na pytania. Następnie skład orzekający przesłuchuje świadków i biegłych, ocenia dokumenty lub przeprowadza inne dowody.
Po zakończeniu postępowania dowodowego rozprawę kończą przemówienia stron, obrońców i pełnomocników, przy czym ostatni głos przysługuje obwinionemu farmaceucie.
Po wysłuchaniu stron przewodniczący składu orzekającego sądu aptekarskiego zamyka rozprawę i sąd aptekarski niezwłocznie przystępuje do narady. Według § 36 ust. 2 rozporządzenia przebieg narady i głosowania nad orzeczeniem jest tajny, z czego można wnosić, że samo orzeczenie jest jawne uwłacza, że w myśl § 4 rozprawa przed sądem aptekarskim jest jawna.
Aczkolwiek w myśl § 39 przewodniczący ogłasza stronom orzeczenie podpisane przez członków składu orzekającego sądu aptekarskiego, przytaczając ustnie najważniejsze jego motywy. Sformułowanie „ogłasza stronom” może wydawać się sprzeczne z treścią § 4 i w tym zakresie należy uznać je za niefortunne.
Sąd aptekarski z urzędu uzasadnia na piśmie rozstrzygnięcia, od których przysługuje środek odwoławczy. Z przebiegu rozprawy sporządza się protokół, który podpisują przewodniczący składu orzekającego sądu aptekarskiego i protokolant.
Stronom, ich pełnomocnikom i obrońcom przysługuje prawo odwołania od orzeczeń i postanowień kończących postępowanie w I instancji w terminie 14 dni od daty doręczenia orzeczenia albo postanowienia wraz z uzasadnieniem.
Naczelny Sąd Aptekarski wszczyna postępowanie odwoławcze po otrzymaniu odwołania od orzeczenia sądu I instancji wraz z całością materiału sprawy. Naczelny Sąd Aptekarski, działając w II instancji, rozpoznaje sprawę w granicach odwołania. Jednak niezależnie od granic odwołania orzeczenie podlega zmianie na korzyść obwinionego albo uchyleniu, jeżeli jest ono oczywiście niesprawiedliwe.
W postępowaniu odwoławczym stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem I instancji. Po rozpoznaniu środka odwoławczego Naczelny Sąd Aptekarski orzeka o utrzymaniu w mocy, zmianie albo uchyleniu zaskarżonego orzeczenia w całości lub w części. Jeżeli pozwalają na to zebrane dowody, Naczelny Sąd Aptekarski zmienia zaskarżone orzeczenie, orzekając odmiennie co do istoty, albo uchyla je w całości lub części i umarza postępowanie w odpowiednim zakresie. Naczelny Sąd Aptekarski w innych przypadkach uchyla orzeczenie i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania sądowi aptekarskiemu I instancji.

5 Kary
Karami orzekanymi w ramach odpowiedzialności zawodowej są:
1) upomnienie;
2) nagana;
3) zawieszenia prawa wykonywania zawodu na okres od trzech miesięcy do trzech lat;
4) pozbawienia prawa wykonywania zawodu.

6 Ogłaszanie i dokumentowanie orzeczeń
W myśl art. 49 ustawy o izbach aptekarskich na wniosek zainteresowanego farmaceuty orzeczenie o uniewinnieniu lub umorzeniu postępowania w sprawie z zakresu odpowiedzialności zawodowej podlega opublikowaniu w organie prasowym samorządu aptekarskiego. Co za tym idzie orzeczenia o ukaraniu nie podlegają obowiązkowej publikacji.

Co prawda zgodnie z art. 60 ustawy o izbach aptekarskich Naczelna Rada Aptekarska prowadzi rejestr ukaranych. Tym niemniej informacji o ukaraniu obowiązkowo udziela się jedynie organom izb aptekarskich oraz osobom i instytucjom posiadającym lub mogącym wykazać interes prawny w uzyskaniu takich informacji. Informacji o ukaraniu okręgowa rada aptekarska jest obowiązana udzielić na wniosek odpowiednich władz lub organizacji innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej.
Zgodnie § 60 obsługę kancelaryjną okręgowego sądu aptekarskiego i okręgowego rzecznika odpowiedzialności zawodowej zapewnia okręgowa rada aptekarska, a Naczelnego Sądu Aptekarskiego i Naczelnego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej – Naczelna Rada Aptekarska. Należy z tego wnosić, że to te organy są obowiązane do udostępnia informacji publicznych w tym zakresie.