ARCHITEKT

Regulacje prawne

1. Metody i formy regulacji
Na wstępie należy zauważyć, że ustawodawca osobno uregulował odpowiedzialność dyscyplinarną i zawodową architektów. Odpowiedzialność dyscyplinarna architektów została unormowana w rozdziale 5 ustawy z dnia z dnia 15 grudnia 2000 r. o samorządach zawodowych architektów, inżynierów budownictwa oraz urbanistów (Dz.U. 2001 Nr 5 poz. 42) (dalej: ustawa o samorządach) natomiast odpowiedzialność zawodowa w rozdziale 10 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. 1994 Nr 89 poz. 414).
Przepis art. 11 ust. 1 ustawy o samorządach stanowi, iż w sprawach indywidualnych uregulowanych w ustawie, z wyjątkiem spraw dyscyplinarnych, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, przy czym rozstrzygnięcia organów w sprawach indywidualnych podpisują wszyscy członkowie orzekającego organu. Z przepisu tego wynika, że w sprawach z tytułu odpowiedzialności zawodowej, które są niewątpliwie sprawami indywidualnymi, mają zastosowanie przepisy KPA, z tym, że pierwszeństwo przed przepisami KPA mają szczególne uregulowania prawa budowlanego i ustawy o samorządach zaś sąd dyscyplinarny orzekając o postępowaniu o odpowiedzialności zawodowej, wykonuje funkcje organu administracji publicznej.
Zatem w sprawach dyscyplinarnych organy stosują wyłącznie przepisy rozdziału 5 ustawy o samorządach. Od tej reguły istnieją zaledwie trzy wyjątki, a mianowicie: 1) Postępowania dyscyplinarnego nie wszczyna się, a wszczęte umarza, jeżeli zaszła okoliczność, która według Kodeksu postępowania karnego wyłącza ściganie (art. 51 ust. 2 ustawy o samorządach), 2) Okręgowy sąd dyscyplinarny może wzywać i przesłuchiwać świadków oraz biegłych z zachowaniem przepisów postępowania karnego (art. 54 ust. 2 ustawy o samorządach), 3) Do rozpoznania odwołania stosuje się przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o apelacji. (art. 54 ust. 5 ustawy o samorządach).

Ponadto w sprawach dyscyplinarnych zastosowanie znajduje Kodeks etyki zawodowej architektów, który stanowi załącznik do Uchwały 01 III Sprawozdawczego Krajowego Zjazdu Izby Architektów podjętej w dniu 18 czerwca 2005r. oraz Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania dyscyplinarnego w stosunku do członków samorządów zawodowych architektów, inżynierów budownictwa oraz urbanistów z dnia 31 października 2002 r. (Dz.U. Nr 194, poz. 1635).

2. Organy

Organami właściwymi do orzekania zarówno w sprawach z tytułu odpowiedzialności zawodowej, jak i w sprawach dyscyplinarnych są sądy dyscyplinarne, które są organami izb (a nie samorządu zawodowego). Pomimo iż art. 98 ust. 1 praw budowlanego stanowi, że w sprawach odpowiedzialności zawodowej w budownictwie orzekają organy samorządu zawodowego, zaś według ustawy o samorządach w tych sprawach orzekają sądy dyscyplinarne, które nie są usytuowane jako organy samorządu, lecz jako organy izby będącej jednostką organizacyjną samorządu, to jednak należy uznać prymat prawa korporacyjnego i w konsekwencji stwierdzić, że to ustawa o samorządach ma znaczenie decydujące, co do określenia właściwości w zakresie orzekania o odpowiedzialności zawodowej w budownictwie .
Zgodnie z art. 53 ustawy o samorządach członkowie sądów dyscyplinarnych są niezawiśli w zakresie orzekania w sprawach dyscyplinarnych, podlegają tylko przepisom prawa i orzekają na podstawie swojego przekonania opartego na swobodnej ocenie całokształtu dowodów zebranych w toku postępowania, uwzględniając okoliczności przemawiające zarówno na korzyść, jak i niekorzyść obwinionego członka samorządu zawodowego.

Od orzeczeń drugoinstancyjnych w sprawach odpowiedzialności zawodowej przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Natomiast od orzeczenia Krajowego Sądu Dyscyplinarnego w sprawach odpowiedzialności dyscyplinarnej przysługuje obwinionemu, okręgowemu rzecznikowi odpowiedzialności zawodowej lub Krajowemu Rzecznikowi Odpowiedzialności Zawodowej prawo wniesienia odwołania do właściwego ze względu na miejsce za-mieszkania obwinionego sądu apelacyjnego – sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, w terminie 14 dni od dnia doręczenia na piśmie rozstrzygnięcia wraz z uzasadnieniem. Do rozpoznania odwołania stosuje się przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o apelacji. Od orzeczeń sądu apelacyjnego kasacja nie przysługuje.

3. Odpowiedzialność dyscyplinarna

a) Przewinienia dyscyplinarne

W myśl art. 45 ustawy o samorządach członek izby podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej za zawinione naruszenie obowiązków, o których mowa w art. 41. ustawy tj:
1) za nieprzestrzeganie przy wykonywaniu czynności zawodowych obowiązujących przepisów oraz zasad wiedzy technicznej lub urbanistycznej;
2) za nieprzestrzeganie zasad etyki zawodowej;
3) za niestosowanie się do uchwał organów izby;
4) za nieregularne opłacanie składek członkowskich.
Od odpowiedzialności dyscyplinarnej wyłączone są czyny podlegające odpowiedzialności zawodowej, określone w art. 95 ustawy – Prawo budowlane, oraz czyny podlegające odpowiedzialności porządkowej zgodnie z przepisami Kodeksu pracy.

b) Postępowanie

Zgodnie z art. 46 ustawy o samorządach postępowanie dyscyplinarne obejmuje:
1) postępowanie wyjaśniające;
2) postępowanie przed sądem dyscyplinarnym;
3) postępowanie wykonawcze.
Postępowanie dyscyplinarne wszczyna się na wniosek okręgowej rady izby, okręgowego rzecznika odpowiedzialności zawodowej lub Krajowego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej. Oskarżycielem w postępowaniu dyscyplinarnym przed okręgowym sądem dyscyplinarnym jest okręgowy rzecznik odpowiedzialności zawodowej, a przed Krajowym Sądem Dyscyplinarnym w sprawach członków organów Krajowej Izby – Krajowy Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej. (art. 47).
Zgodnie z art. 48 stronami w postępowaniu dyscyplinarnym są:
1) oskarżyciel;
2) obwiniony;
3) pokrzywdzony.
Członek izby, którego dotyczy postępowanie, może ustanowić obrońców spośród członków samorządu zawodowego, adwokatów lub radców prawnych w każdym stadium postępowania. W wypadku gdy członek izby nie ma obrońcy z wyboru, sąd dyscyplinarny wyznaczy mu obrońcę z urzędu, jeżeli:
1) zachodzi uzasadniona wątpliwość co do poczytalności osoby, której dotyczy postępowanie;
2) postępowanie toczy się po śmierci osoby, której dotyczy postępowanie.
Sąd dyscyplinarny na wniosek obwinionego może wyznaczyć obrońcę także w innych uzasadnionych wypadkach. (art. 49)
Postępowanie dyscyplinarne o ten sam czyn toczy się niezależnie od postępowania karnego lub postępowania dyscyplinarnego wszczętego w jednostce organizacyjnej, w której przepisy szczególne przewidują takie postępowanie. Postępowanie dyscyplinarne może być jednak zawieszone do czasu ukończenia postępowania karnego. Postępowania dyscyplinarnego nie wszczyna się, a wszczęte umarza, jeżeli za-szła okoliczność, która według Kodeksu postępowania karnego wyłącza ściganie. (art. 51).
W myśl art. 52 nie można wszcząć postępowania dyscyplinarnego:
1) po upływie 3 miesięcy od dnia powzięcia przez okręgowego rzecznika od-powiedzialności zawodowej lub Krajowego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej wiadomości o popełnieniu przewinienia;
2) jeżeli od chwili popełnienia przewinienia upłynęły 3 lata.
W wypadku gdy czyn zawiera znamiona przestępstwa, przedawnienie dyscyplinarne następuje dopiero z upływem karalności przestępstwa. Przedawnienie dyscyplinarne przerywa każda czynność okręgowego rzecznika odpowiedzialności zawodowej lub Krajowego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej.

c) Kary
Karami dyscyplinarnymi są:
1) upomnienie;
2) nagana;
3) zawieszenie, na okres do 2 lat, w prawach członka izby;
4) skreślenie z listy członków izby.

d) Ogłaszanie i dokumentowanie orzeczeń
Zgodnie z art. 55 właściwy sąd dyscyplinarny przekazuje niezwłocznie okręgowej radzie odpis prawomocnego orzeczenia o nałożeniu kary z tytułu odpowiedzialności dyscyplinarnej w celu dokonania wpisu o ukaraniu w rejestrze, o którym mowa w art. 19 ust. 1 pkt 10.

4. Odpowiedzialność zawodowa

a) Przewinienia zawodowe
W myśl art. 95 prawa budowlanego odpowiedzialności zawodowej w budownictwie podlegają osoby wykonujące samodzielne funkcje techniczne w budownictwie, które:
1) dopuściły się występków lub wykroczeń, określonych ustawą;
2) zostały ukarane w związku z wykonywaniem samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie;
3) wskutek rażących błędów lub zaniedbań, spowodowały zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia lub środowiska albo znaczne szkody materialne;
4) nie spełniają lub spełniają niedbale swoje obowiązki;
5) uchylają się od podjęcia nadzoru autorskiego lub wykonują niedbale obowiązki wynikające z pełnienia tego nadzoru.

b) Postępowanie
Postępowanie w sprawie odpowiedzialności zawodowej w budownictwie wszczyna się na wniosek organu nadzoru budowlanego, właściwego dla miejsca popełnienia czynu lub stwierdzającego popełnienie czynu, złożony po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego. Wniosek może złożyć w zakresie swojej właściwości organ samorządu zawodowego (art. 97). Nie można wszcząć postępowania z tytułu odpowiedzialności zawodowej w budownictwie po upływie 6 miesięcy od dnia powzięcia przez organy nadzoru budowlane-go wiadomości o popełnieniu czynu, powodującego tę odpowiedzialność i nie później niż po upływie 3 lat od dnia zakończenia robót budowlanych albo zawiadomienia o zakończeniu budowy lub wydania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie obiektu budowlanego (art. 100).
W sprawach z tytułu odpowiedzialności zawodowej, mają zastosowanie przepisy KPA, z tym, że pierwszeństwo przed przepisami KPA mają szczególne uregulowania prawa budowlanego i ustawy o samorządach.

c) Kary
Popełnienie czynów powodujących odpowiedzialność zawodową w budownictwie jest zagrożone następującymi karami:
1) upomnieniem;
2) upomnieniem z jednoczesnym nałożeniem obowiązku złożenia, w wyznaczonym terminie, egzaminu, o którym mowa w art. 12 ust. 3;
3) zakazem wykonywania samodzielnej funkcji technicznej w budownictwie, na okres od roku do 5 lat, połączonym z obowiązkiem złożenia, w wyznaczonym terminie, egzaminu, o którym mowa w art. 12 ust. 3.

d) Ogłaszanie i dokumentowanie orzeczeń

W myśl art. 99 Ostateczną decyzję o ukaraniu, w trybie odpowiedzialności zawodowej w budownictwie, przesyła się do wiadomości:
1) jednostce organizacyjnej zatrudniającej osobę ukaraną;
2) właściwemu stowarzyszeniu;
3) organowi, który wydał ukaranemu uprawnienia do pełnienia samodzielnej funkcji technicznej w budownictwie;
4) Głównemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego.
2. Informacja o karze z tytułu odpowiedzialności zawodowej, orzeczonej decyzją, o której mowa w ust. 1, podlega wpisowi do centralnego rejestru ukaranych.