BIEGŁY REWIDENT

1. Metody i formy regulacji

Odpowiedzialność dyscyplinarna biegłych rewidentów została uregulowana w ustawie z dnia 7 maja 2009 r. o biegłych rewidentach i ich samorządzie, podmiotach uprawnionych do badania sprawozdań finansowych oraz o nadzorze publicznym (odwołania do przepisów bez wskazania aktu prawnego znajdujące się w dalszej części tekstu odnoszą się do tej ustawy) przy czym w myśl art. 46. w/w w sprawach w niej nieuregulowanych, dotyczących postępowania dyscyplinarnego, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego. Ponadto w pewnym zakresie zastosowanie mają ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.11) oraz ustawa z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 2007 r. Nr 111, poz. 765, z późn. zm.12).
Podkreślenia wymaga, że określenie materialno-prawnych podstaw odpowiedzialności zostało w znacznym stopniu przekazane do kompetencji Krajowej Rady Biegłych Rewidentów, która w myśl art. 21 ust. 2 pkt 3 lit. c określa w formie uchwały zasady etyki zawodowej biegłych rewidentów. Uchwała podlega zatwierdzeniu przez Komisję Nadzoru Audytowego (art. 72 ust. 1 w zw. z art. 64 ust. 1 pkt 1). Obecnie obowiązuje Uchwała nr 4249/60/2011 Krajowej Rady Biegłych Rewidentów z dnia 13 czerwca 2011 r. w sprawie zasad etyki zawodowej biegłych rewidentów, która wprowadza Kodeks etyki zawodowych księgowych Międzynarodowej Federacji Księgowych (IFAC), jako zasady etyki zawodowej biegłych rewidentów (§ 2). Jest to konstrukcja o tyle oryginalna, że tekstem autentycznym zasad – zgodnie z literalnym brzmieniem Uchwały nr 4249/60/2011 jest język angielski, a dostępne na stronie Samorządu tłumaczenie pozostawia wiele do życzenia. Przyjęte rozwiązanie zdaje się stać w sprzeczności z art. 4 pkt 6 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz.U. 1999 Nr 90 poz. 999).

2. Postępowanie w sprawie odpowiedzialność zawodowej jako kompetencja samorządu

Biegli rewidenci tworzą samorząd zawodowy biegłych rewidentów, zwany dalej „Krajową Izbą Biegłych Rewidentów”. (art. 13 ust. 1). Przynależność do Krajowej Izby Biegłych Rewidentów jest obowiązkowa i powstaje z dniem wpisu do rejestru. (13 ust. 3) W kompetencji organów Samorządu znajdują się postępowania dyscyplinarne (art. 16 pkt 3).

3. Organy dyscyplinarne

Organami dyscyplinarnymi są Krajowy Sąd Dyscyplinarny i Krajowy Rzecznik Dyscyplinarny (art. 17 ust. 1). Istotną rolę w pociąganiu biegłych rewidentów do odpowiedzialności dyscyplinarnej odgrywa również Krajowa Komisja Nadzoru.
W skład Krajowego Sądu Dyscyplinarnego wchodzi od 8 do 10 członków. Orzeka on w składzie 3 członków (art. 24). Członkowie Krajowego Sądu Dyscyplinarnego w sprawowaniu swojej funkcji są niezawiśli i podlegają tylko przepisom prawa (art. 45 ust. 1). Krajowy Rzecznik Dyscyplinarny wykonuje swoje zadania przy pomocy od 5 do 7 zastępców. Krajowy Rzecznik Dyscyplinarny jest oskarżycielem w postępowaniu dyscyplinarnym. (art. 25). Krajowy Rzecznik Dyscyplinarny i jego zastępcy są niezawiśli w zakresie pro-wadzenia postępowania w sprawach odpowiedzialności dyscyplinarnej i podlegają tylko przepisom prawa. (art. 45 ust. 2).
Postępowanie dyscyplinarne może również zainicjować Krajowa Komisja Nadzoru składając wniosek do Krajowego Rzecznika Dyscyplinarnego o wszczęcie po-stępowania dyscyplinarnego przeciwko biegłemu rewidentowi (art. 27 ust 1, pkt 3).

4. Przewinienia zawodowe
Biegły rewident podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej za postępowanie sprzeczne z przepisami prawa, standardami rewizji finansowej, zasadami niezależności oraz zasadami etyki zawodowej (art. 31 ust. 1). Z kolei zasady etyki zawierają stosunkowo szczegółowe dyrektywy postępowania dotyczące takich zagadnień pojawiających się przy okazji wykonywania zawodu biegłego rewidenta jak, Podjęcie współpracy z klientem, konflikt interesów, wynagrodzenia, marketing usług zawodowych, obiektywizm i niezależność.

5. Postępowanie
Stronami w postępowaniu dyscyplinarnym są oskarżyciel i obwiniony. Do postępowania na prawach strony może przystąpić również Komisja Nadzoru Audytowego lub pokrzywdzony. Oskarżycielem w postępowaniu dyscyplinarnym co do zasady jest Krajowy Rzecznik Dyscyplinarny lub jego zastępcy. Obwinionym jest biegły rewident, przeciwko któremu toczy się postępowanie dyscyplinarne. 4. Pokrzywdzonym jest osoba, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone postępowaniem biegłego rewidenta w trakcie wykonywania czynności rewizji finansowej. (art. 32)
Obwiniony może ustanowić jednocześnie nie więcej niż trzech obrońców, spośród członków Krajowej Izby Biegłych Rewidentów, adwokatów lub radców prawnych, na każdym etapie postępowania. (art. 32)
Termin przedawnienia ścigania w odniesieniu do przewinienia dyscyplinarnego wynosi zasadniczo 3 lata. (art. 35 ust. 2). Jeżeli czyn zawiera znamiona przestępstwa lub przestępstwa skarbowego, przedawnienie przewinienia dyscyplinarnego nie następuje wcześniej niż przedawnienie przewidziane w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.11)) albo w ustawie z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 2007 r. Nr 111, poz. 765, z późn. zm.12)) dla tego przestępstwa. (art. 35 ust. 3). 4. Karalność przewinienia dyscyplinarnego ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło 5 lat. (art. 35 ust. 4)
Postępowanie dyscyplinarne obejmuje: 1) dochodzenie dyscyplinarne; 2) postępowanie przed Krajowym Sądem Dyscyplinarnym; 3) postępowanie wykonawcze. (art. 36). Wszczęcie przez Krajowego Rzecznika Dyscyplinarnego dochodzenia dyscyplinarnego jest poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym co do okoliczności skutkujących odpowiedzialnością dyscyplinarną. Krajowy Rzecznik Dyscyplinarny wszczyna postępowanie wyjaśniające również na wniosek Komisji Nadzoru Audytowego, Krajowej Rady Biegłych Rewidentów, Krajowej Komisji Nadzoru lub Ministra Sprawiedliwości. W razie zebrania przez Krajowego Rzecznika Dyscyplinarnego, w toku dochodzenia dyscyplinarnego, dowodów popełnienia przez biegłego rewidenta przewinienia dyscyplinarnego, Krajowy Rzecznik Dyscyplinarny, w terminie 14 dni od dnia zamknięcia dochodzenia dyscyplinarnego, sporządza wniosek o ukaranie i niezwłocznie wnosi go do Krajowego Sądu Dyscyplinarnego. Obwiniony przed rozpoczęciem postępowania przed Krajowym Sądem Dyscyplinarnym może wnioskować o dobrowolne poddanie się karze. W szczególnie uzasadnionym przypadku, w tym, jeżeli przewinienie dyscyplinarne godzi w interes publiczny, zadania przewidziane w ustawie dla Krajowego Rzecznika Dyscyplinarnego może wykonywać Komisja Nadzoru Audytowego (art. 37).
Po otrzymaniu wniosku o ukaranie przewodniczący Krajowego Sądu Dyscyplinarnego niezwłocznie wyznacza termin rozprawy i zawiadamia o nim wnioskodawcę, strony i ich pełnomocników oraz Komisję Nadzoru Audytowego. Rozprawa przed Krajowym Sądem Dyscyplinarnym jest jawna, chyba że jawność rozprawy zagraża ujawnieniu tajemnicy zawodowej biegłych rewidentów albo zachodzą inne wymagane przepisami prawa przyczyny wyłączenia jawności. Przedstawiciel lub przedstawiciele Komisji Nadzoru Audytowego mogą być obecni na rozprawie również w przypadku wyłączenia jawności rozprawy (art. 38).
Uzasadnienie orzeczenia Krajowego Sądu Dyscyplinarnego sporządza się na piśmie z urzędu, w terminie 14 dni od dnia ogłoszenia orzeczenia. (art. 40).
Od orzeczeń Krajowego Sądu Dyscyplinarnego przysługuje obwinionemu, pokrzywdzonemu, Komisji Nadzoru Audytowego oraz Krajowemu Rzecznikowi Dyscyplinarnemu odwołanie do właściwego, ze względu na miejsce zamieszkania obwinionego, sądu okręgowego – sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, jako sądu pierwszej instancji – w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia wraz z uzasadnieniem. Od orzeczeń sądu apelacyjnego skarga kasacyjna nie przysługuje (art. 41).
Komisji Nadzoru Audytowego lub osobom przez nią upoważnionym przysługuje na każdym etapie postępowania prawo wglądu do akt i żądania informacji o wynikach postępowania dyscyplinarnego, jak również prawo żądania doręczenia prawomocnych orzeczeń dyscyplinarnych wraz z aktami sprawy (art. 42).

6. Kary
Karami dyscyplinarnymi są:
1) upomnienie;
2) nagana;
3) kara pieniężna;
4) zakaz wykonywania czynności rewizji finansowej przez okres od roku do lat 3;
5) wydalenie z samorządu biegłych rewidentów.
Biegły rewident może być także zobowiązany do odbycia szkolenia.
Karę pieniężną wymierza się do 2-krotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, które jest ogłaszane na podstawie ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę.
Kary upomnienia i nagany ulegają zatarciu po roku od uprawomocnienia się orzeczenia. Kara pieniężna ulega zatarciu po roku od dnia jej zapłaty.
Kara zakazu wykonywania czynności rewizji finansowej ulega zatarciu po 3 latach od upływu okresu, na który zakaz został orzeczony.
Kara wydalenia z samorządu biegłych rewidentów ulega zatarciu po 5 latach od dnia skreślenia z rejestru.

7. Ogłaszanie i dokumentowanie orzeczeń

Nałożenie kary zakazu wykonywania czynności rewizji finansowej oraz kary wydalenia z samorządu biegłych rewidentów. podlega ujawnieniu na stronie internetowej Krajowej Izby Biegłych Rewidentów (art. 31 ust. 9)
Orzeczenie dyscyplinarne wraz z uzasadnieniem doręcza się obwinionemu, Krajowemu Rzecznikowi Dyscyplinarnemu i Komisji Nadzoru Audytowego, a w przypadku wszczęcia postępowania dyscyplinarnego na wniosek, o którym mowa w art. 37 ust. 2, także odpowiednio Krajowej Radzie Biegłych Rewidentów, Krajowej Komisji Nadzoru lub Ministrowi Sprawiedliwości (art. 40 ust. 2).