LEKARZ

Regulacje prawne

1. Metody i formy regulacji

Odpowiedzialność zawodowa lekarzy jest uregulowana w ustawie z dnia 2 grudnia 2009 r. o izbach lekarskich (Dz.U. nr 219 poz. 1708 ze zm., dalej: u.i.l.). Na mocy art. 112 u.i.l. w sprawach nieuregulowanych w ustawie do postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej stosuje się odpowiednio przepisy:
1) ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego; nie stosuje się przepisów o oskarżycielu prywatnym, powodzie cywilnym, przedstawicielu społecznym, o postępowaniu przygotowawczym oraz środkach przymusu, z wyjątkiem przepisów o karze pieniężnej;
2) rozdziałów I–III i art. 53 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.
Wbrew literalnemu brzmieniu powołanego przepisu zawarte w nim odesłanie dotyczy nie tylko postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej, ale również materialnoprawnych zasad tej odpowiedzialności, w tym form stadialnych i sprawczych czynu, okoliczności wyłączających karalność, a także dyrektyw wymiaru kary.
Znaczenie dla odpowiedzialności zawodowej lekarzy ma również ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (t. j. Dz. U. z 2011 r. Nr 277, poz. 1634 ze zm., dalej: u.z.l.). Uregulowano w niej ogólne obowiązki lekarzy i zasady wykonywania zawodu. Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.z.l. ilekroć w przepisach ustawy jest mowa o lekarzu bez bliższego określenia, rozumie się przez to również lekarza dentystę. Taka terminologia jest stosowana w dalszej części tekstu.
Na podkreślenie zasługuje fakt, że ustawodawca zdecydował się na wyczerpujące unormowanie odpowiedzialności dyscyplinarnej lekarzy w przepisach rangi ustawowej. W przeciwieństwie do niektórych innych zawodów, przepisy proceduralne nie zostały częściowo zamieszczone w rozporządzeniu wykonawczym. Taka technika legislacyjna zwiększa co prawda objętość aktu prawnego, ale jednocześnie ułatwia odnalezienie właściwych przepisów i dokonywanie ich wykładni.

2. Postępowanie w sprawie odpowiedzialność zawodowej jako kompetencja samorządu

Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.i.l. członkowie izb lekarskich stanowią samorząd zawodowy lekarzy i lekarzy dentystów. Według art. 2 ust. 2 u.il. samorząd zawodowy lekarzy i lekarzy dentystów reprezentuje osoby wykonujące zawody lekarza i lekarza dentysty, sprawuje pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. W myśl art. 3 ust. 1 u.i.l. jednostkami organizacyjnymi samorządu zawodowego lekarzy i lekarzy dentystów są okręgowe izby lekarskie, Wojskowa Izba Lekarska i Naczelna Izba Lekarska, które działają przez organy określone w ustawie.
Zadania samorządu lekarzy określono w art. 5 u.i.l. Należą do nich między innymi: ustanawianie zasad etyki lekarskiej oraz dbanie o ich przestrzeganie (pkt 1), sprawowanie pieczy nad należytym i sumiennym wykonywaniem zawodu lekarza (pkt 2), prowadzenie postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy (pkt 5).
Zgodnie z art. 21 u.i.l. organami okręgowej izby lekarskiej są min.: okręgowy zjazd lekarzy (pkt 1), okręgowa rada lekarska (pkt 2), okręgowy sąd lekarski (pkt 4) i okręgowy rzecznik odpowiedzialności zawodowej (pkt 5). Okręgowa rada lekarska zwołuje okręgowy zjazd lekarzy (art. 23 ust. 1 u.i.l.), do którego kompetencji należy wybór okręgowego rzecznika odpowiedzialności zawodowej (art. 24 pkt 7 u.i.l.), członków okręgowego sądu lekarskiego oraz zastępców okręgowego rzecznika odpowiedzialności zawodowej (art. 24 pkt 8 u.i.l.).
Zgodnie z art. 35 organami Naczelnej Izby Lekarskiej są m.in: Krajowy Zjazd Lekarzy (pkt 1), Naczelna Rada Lekarska (pkt 2), Naczelny Sąd Lekarski (pkt 4), Naczelny Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej (pkt 5). Naczelna Rada Lekarska zwołuje Krajowy Zjazd Lekarzy (art. 37 ust. 3 u.i.l.), do którego kompetencji należy m.in.: wybór członków Naczelnego Sądu Lekarskiego oraz Naczelnego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej i zastępców Naczelnego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej (art. 38 pkt 8 u.i.l.).

3. Organy dyscyplinarne

Okręgowy rzecznik odpowiedzialności zawodowej wykonuje czynności sprawdzające i prowadzi postępowanie wyjaśniające w sprawach odpowiedzialności zawodowej lekarzy (art. 31 ust. 1 pkt 1 u.i.l.) i sprawuje funkcję oskarżyciela przed sądami lekarskimi (art. 31 ust. 1 pkt 2 u.i.l.). Okręgowi rzecznicy odpowiedzialności zawodowej mają obowiązek składania okręgowemu zjazdowi lekarzy roczne i kadencyjne sprawozdania z działalności (art. 31 ust. 1 pkt 3 u.i.l.).
Okręgowe sądy lekarskie rozpatrują sprawy z zakresu odpowiedzialności zawodowej lekarzy (art. 30 ust. 2 pkt 2 u.i.l.). Okręgowy sąd lekarski ma obowiązek składania okręgowemu zjazdowi lekarzy roczne i kadencyjne sprawozdania z działalności (art. 30 ust. 2 pkt 3 u.i.l.).
Naczelny Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej prowadzi postępowanie wyjaśniające w sprawach z zakresu odpowiedzialności zawodowej lekarzy (art. 45 ust. 1 pkt 1 u.i.l.), sprawuje funkcję oskarżyciela przed sądami lekarskimi (art. 45 ust. 1 pkt 3 u.i.l.), rozpatruje zażalenia w przypadkach przewidzianych w ustawie (art. 45 ust. 1 pkt 4 u.i.l.), rozstrzyga spory o właściwość między okręgowymi rzecznikami odpowiedzialności zawodowej (art. 45 ust. 1 pkt 5 u.i.l.) i sprawuje nadzór nad działalnością okręgowych rzeczników odpowiedzialności zawodowej (art. 45 ust. 1 pkt 2 u.i.l.). Naczelny Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej ma obowiązek corocznie przedstawić Naczelnej Radzie Lekarskiej informację o swojej działalności (art. 45 ust. 1 pkt 6 u.i.l.) i składa Krajowemu Zjazdowi Lekarzy kadencyjne sprawozdania z działalności (działalności (art. 45 ust. 1 pkt 7 u.i.l.). Według art. 45 ust. 2 u.i.l. zastępca Naczelnego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej działa w imieniu i na rzecz Naczelnego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej.
Naczelny Sąd Lekarski rozpatruje sprawy z zakresu odpowiedzialności zawodowej lekarzy (art. 44 ust. 2 pkt 1 u.i.l.) rozpatruje sprawy z zakresu odpowiedzialności zawodowej lekarzy i rozpatruje zażalenia w przypadkach przewidzianych w ustawie (art. 44 ust. 2 pkt 2 u.i.l.). Naczelny Sąd Lekarski ma obowiązek corocznego przedstawienia Naczelnej Radzie Lekarskiej informacji o swojej działalności (art. 44 ust. 2 pkt 4 u.i.l.) oraz składania Krajowemu Zjazdowi Lekarzy kadencyjnego sprawozdania z działalności art. 44 ust. 2 pkt 5 u.i.l.).
Sądy lekarskie działają zgodnie z regulaminem wewnętrznego urzędowania sądów lekarskich, a rzecznicy dyscyplinarni – zgodnie z regulaminem wewnętrznego urzędowania rzeczników odpowiedzialności zawodowej. Regulaminy te są ustanawiane przez Krajowy Zjazd Lekarzy (art. 38 pkt 5 i 6 u.i.l.).

4. Przewinienia zawodowe

Zgodnie z art. 53 u.i.l. członkowie izb lekarskich podlegają odpowiedzialności zawodowej za przewinienie zawodowe – naruszenie zasad etyki lekarskiej oraz przepisów związanych z wykonywaniem zawodu lekarza. Według art. 2 u.z.l. wykonywanie zawodu lekarza polega na udzielaniu przez osobę posiadającą wymagane kwalifikacje, potwierdzone odpowiednimi dokumentami, świadczeń zdrowotnych, w szczególności: badaniu stanu zdrowia, rozpoznawaniu chorób i zapobieganiu im, leczeniu i rehabilitacji chorych, udzielaniu porad lekarskich, a także wydawaniu opinii i orzeczeń lekarskich (ust. 1). Wykonywanie zawodu lekarza dentysty polega na udzielaniu przez osobę posiadającą wymagane kwalifikacje, potwierdzone odpowiednimi dokumentami, świadczeń określonych w ust. 1, w zakresie chorób zębów, jamy ustnej, części twarzowej czaszki oraz okolic przyległych (ust. 2). Za wykonywanie zawodu lekarza uważa się także prowadzenie przez lekarza prac badawczych w dziedzinie nauk medycznych lub promocji zdrowia, nauczanie zawodu lekarza, kierowanie podmiotem leczniczym, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. Nr 112, poz. 654, Nr 149, poz. 887, Nr 174, poz. 1039 i Nr 185, poz. 1092) lub zatrudnienie w podmiotach zobowiązanych do finansowania świadczeń opieki zdrowotnej ze środków publicznych w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, ze zm.2) lub urzędach te podmioty obsługujących, w ramach którego wykonuje się czynności związane z przygotowywaniem, organizowaniem lub nadzorem nad udzielaniem świadczeń opieki zdrowotnej (ust. 3).
Same przepisy prawa często zawierają odesłania do norm pozaprawnych co znacznie poszerza zakres przewinień zawodowych. Według art. 4 u.z.l. lekarz ma obowiązek wykonywać zawód, zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej, dostępnymi mu metodami i środkami zapobiegania, rozpoznawania i leczenia chorób, zgodnie z zasadami etyki zawodowej oraz z należytą starannością. Zgodnie z art. 8 u.i.l. członkowie izby lekarskiej (a więc wszyscy lekarze) są obowiązani przestrzegać zasad etyki lekarskiej (pkt 1), przestrzegać przepisów związanych z wykonywaniem zawodu lekarza (pkt 2) i stosować się do uchwał organów izb lekarskich (pkt 3). Zasady etyki lekarskiej są ustanawiane przez Krajowy Zjazd Lekarzy (art. 38 pkt 1 u.i.l.).

5. Postępowanie

Postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy toczy się niezależnie od postępowania karnego lub postępowania dyscyplinarnego dotyczącego tego samego czynu (art. 54 ust. 1 u.i.l.). Może być ono zawieszone do czasu ukończenia postępowania karnego lub dyscyplinarnego, o ile ich wynik może mieć wpływ na rozstrzygnięcie w postępowaniu w przed-miocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy (art. 54 ust. 2 u.i.l.).
Zgodnie z art. 55 ust. 1 u.i.l. postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej obejmuje: czynności sprawdzające (pkt 1), postępowanie wyjaśniające (pkt 2), postępowanie przed sądem lekarskim (pkt 3), postępowanie wykonawcze (pkt 4).
Według art. 55 ust. 2 u.i.l. celem czynności sprawdzających jest wstępne zbadanie okoliczności koniecznych do ustalenia, czy istnieją podstawy do wszczęcia postępowania wyjaśniającego. W trakcie czynności sprawdzających nie przeprowadza się dowodu z opinii biegłego ani czynności wymagających spisania protokołu, z wyjątkiem możliwości przesłuchania w charakterze świadka osoby składającej skargę na lekarza.
W myśl art. 55 ust. 3 u.i.l. celem postępowania wyjaśniającego jest ustalenie, czy został popełniony czyn mogący stanowić przewinienie zawodowe, wyjaśnienie okoliczności sprawy, a w przypadku stwierdzenia znamion przewinienia zawodowego ustalenie obwinionego oraz zebranie, zabezpieczenie i w niezbędnym zakresie utrwalenie dowodów dla sądu lekarskiego.
Stronami postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy są pokrzywdzony oraz lekarz, którego dotyczy postępowanie, lub obwiniony (art. 56 ust. 1 u.i.l.). W postępowaniu przed sądem lekarskim stroną jest również rzecznik odpowiedzialności zawodowej (art. 56 ust. 2 u.i.l.).
W ustawie zawarto regulację naczelnych zasad procesowych. Nie można pociągnąć do odpowiedzialności zawodowej obwinionego, dopóki popełnienie przewinienia zawodowego nie zostało udowodnione i stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lekarskiego (art. 61 ust. 1 u.i.l). Wszelkie wątpliwości, których w postępowaniu w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy nie da się usunąć, należy tłumaczyć na korzyść obwinionego (art. 61 ust. 2 u.i.l). Organy prowadzące postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy kształtują swoje przekonanie na podstawie wszystkich przeprowadzonych dowodów, ocenianych swobodnie z uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego (art. 61 ust. 3 u.i.l.). Prawomocne rozstrzygnięcie sądu kształtujące prawo lub stosunek prawny jest jednak wiążące dla organów prowadzących postępowanie z zakresu odpowiedzialności zawodowej (art. 62 u.i.l).
Ustawa zawiera również regulację przesłanek procesowych. Zgodnie z art. 63 u.i.l. postępowania nie wszczyna się, a wszczęte umarza, jeżeli:
1) czynu nie popełniono albo brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia;
2) czyn nie stanowi przewinienia zawodowego albo ustawy stanowią, że sprawca nie popełnia przewinienia zawodowego;
3) obwiniony zmarł;
4) nastąpiło ustanie karalności;
5) postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy co do tego samego czynu tej samej osoby zostało prawomocnie zakończone albo wcześniej wszczęte toczy się.
W razie stwierdzenia po rozpoczęciu przewodu sądowego okoliczności wymienionych w art. 63 ust. 1 pkt 3–5 sąd lekarski umarza postępowanie. W razie ujawnienia okoliczności wymienionych w art. 63 ust. 1 pkt 1 i 2 sąd lekarski wydaje orzeczenie uniewinniające obwinionego, chyba że obwiniony w chwili czynu był niepoczytalny i wtedy sąd lekarski umarza postępowanie (art. 82 ust. 1 u.i.l). Sąd lekarski może umorzyć postępowanie w przypadku przewinienia mniejszej wagi albo jeżeli orzeczenie wobec obwinionego kary byłoby oczywiście niecelowe ze względu na rodzaj i wysokość kary prawomocnie orzeczonej za ten sam czyn w innym postępowaniu przewidzianym przez ustawy, a interes pokrzywdzonego temu się nie sprzeciwia (art. 82 ust. 2 u.i.l.).
Zgodnie z art. 64 ust.1 u.i.l. nie można wszcząć postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy, jeżeli od chwili popełnienia czynu upłynęły 3 lata. Bieg przedawnienia do wszczęcia postępowania przerywa każda czynność rzecznika odpowiedzialności zawodowej (art. 64 ust. 2 u.i.l). Karalność przewinienia zawodowego ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło 5 lat (art. 64 ust. 3 u.i.l.), jeżeli jednak czyn ten stanowi jednocześnie przestępstwo, ustanie karalności przewinienia zawodowego następuje nie wcześniej niż ustanie karalności przestępstwa.
Zgodnie z art. 79 ust. 1 u.i.l. postępowanie przed sądem lekarskim odbywa się na rozprawie jawnej. Według art. 79 ust. 2 u.i.l. sąd lekarski wyłącza jawność rozprawy, jeżeli jawność mogłaby:
1) naruszyć tajemnicę lekarską, o której mowa w art. 40 ust. 1 u.z.l.,
2) wywołać zakłócenie spokoju publicznego,
3) obrażać dobre obyczaje,
4) ujawnić okoliczności, które ze względu na ważny interes państwa powinny być zachowane w tajemnicy,
5) naruszyć ważny interes prywatny.
Od orzeczenia okręgowego sądu lekarskiego stronom przysługuje odwołanie do Naczelnego Sądu Lekarskiego w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia (art. 90 ust. 1 u.i.l.). Orzeczenia Naczelnego Sądu Lekarskiego kończące postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy są prawomocne z chwilą ogłoszenia (art. 94 ust. 1 u.i.l.).
Od prawomocnego orzeczenia Naczelnego Sądu Lekarskiego, kończącego postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy, stronom, ministrowi właściwemu do spraw zdrowia i Prezesowi Naczelnej Rady Lekarskiej przysługuje kasacja do Sądu Najwyższego (art. 95 ust. 1 u.i.l.). Ponadto zgodnie z art. 99 i art. 100 u.i.l. strony możliwe jest wznowienie postępowania. Jeżeli w wyniku wznowienia postępowania lub kasacji lekarz został uniewinniony, według art. 106 u.i.l. może domagać się odszkodowania i zadośćuczynienia.

6. Kary

Zgodnie z art. 83 ust. 1 u.i.l. sąd lekarski może orzekać następujące kary:
1) upomnienie;
2) nagana;
3) kara pieniężna;
4) zakaz pełnienia funkcji kierowniczych w jednostkach organizacyjnych ochrony zdrowia na okres od roku do pięciu lat;
5) ograniczenie zakresu czynności w wykonywaniu zawodu lekarza na okres od sześciu miesięcy do dwóch lat;
6) zawieszenie prawa wykonywania zawodu na okres od roku do pięciu lat;
7) pozbawienie prawa wykonywania zawodu.
Według art. 83 ust. 2 u.i.l. sąd lekarski, orzekając ograniczenie zakresu czynności w wykonywaniu zawodu lekarza albo zawieszenie prawa wykonywania zawodu może dodatkowo orzec zakaz pełnienia funkcji kierowniczych w jednostkach organizacyjnych ochrony zdrowia.
Karę pieniężną orzeka się na cel społeczny związany z ochroną zdrowia w wysokości od jednej trzeciej do czterokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, obowiązującego w chwili wydania orzeczenia w pierwszej instancji (art. 85 ust. 1 u.i.l.). Karę pieniężną orzeka się samoistnie albo obok kar wymienionych w art. 83 ust. 1 pkt 4–6. (art. 85 ust. 2 u.i.l.).
Orzekając karę ograniczenia zakresu czynności w wykonywaniu zawodu lekarza, sąd lekarski określa szczegółowo czynności, których lekarz nie może wykonywać (art. 86 u.i.l.). Zawieszenie w prawie wykonywania zawodu skutkuje zakazem wykonywania zawodu w żadnej formie (art. 108 ust. 1 u.i.l.).
Ukaranie karami określonymi w art. 83 ust. 1 u.i.l. ma ponadto wpływ na możliwość pełnienia funkcji samorządowych (art. 15 ust. 1 pkt 4 u.i.l.). Z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia, wygasa mandat członka organu izby lekarskiej. Ponadto osoba ukarana nie może pełnić funkcji zastępcy rzecznika odpowiedzialności zawodowej (art. 15 ust. 6 pkt 3 u.i.l.).

7. Ogłaszanie i dokumentowanie orzeczeń

Zgodnie z art. 88 u.i.l. ogłoszenie orzeczenia sądu lekarskiego jest jawne (ust. 1), a po ogłoszeniu orzeczenia przewodniczący składu orzekającego przytacza ustnie jego główne motywy (ust. 2). Według art. 84 u.i.l. w przypadku orzeczenia kary przewidzianej w art. 83 ust. 1 pkt 4–7 u.i.l., sąd lekarski może zarządzić opublikowanie orzeczenia w biuletynie okręgowej izby lekarskiej, której obwiniony jest członkiem. W myśl art. 107 u.i.l. prawomocne orzeczenie sądu lekarskiego przewodniczący tego sądu doręcza:
1) prezesowi właściwej okręgowej rady lekarskiej do wykonania;
2) stronom, ministrowi właściwemu do spraw zdrowia i Prezesowi Naczelnej Rady Lekarskiej.
Zgodnie z art. 109 u.i.l. na wniosek obwinionego lekarza prawomocne orzeczenie uniewinniające go w sprawach z zakresu odpowiedzialności zawodowej lekarzy podlega opublikowaniu w biuletynie okręgowej izby lekarskiej, której lekarz jest członkiem, na jej koszt.
Na podstawie art. 110 u.i.l. Naczelna Rada Lekarska prowadzi Rejestr Ukaranych Lekarzy i Lekarzy Dentystów Rzeczypospolitej Polskiej, który jest jawny dla osób i podmiotów, które wykażą interes prawny. Według art. 110 ust. 3 u.i.l. zatarcie kary następuje z urzędu:
1) po upływie roku od daty uprawomocnienia się orzeczenia o ukaraniu karą wymienioną w art. 83 ust. 1 pkt 1;
2) po upływie trzech lat od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o ukaraniu karą wymienioną w art. 83 ust. 1 pkt 2;
3) po upływie trzech lat od dnia wykonania orzeczenia o ukaraniu karą wymienioną w art. 83 ust. 1 pkt 3–5;
4) po upływie pięciu lat od dnia wykonania orzeczenia o ukaraniu karą wymienioną w art. 83 ust. 1 pkt 6.
Jeżeli lekarz przed upływem okresu wymaganego do zatarcia kary zostanie ponownie ukarany, jest dopuszczalne tylko jednoczesne zatarcie wszystkich kar (art. 110 ust. 5 u.i.l.). Kara pozbawienia prawa wykonywania zawodu nie ulega zatarciu (art. 110 ust. 6 u.i.l.).

8. Wnioski

Na podstawie przeanalizowanych przepisów możliwe jest sformułowanie w szczególności poniższych wniosków. Po pierwsze ustawowa regulacja odpowiedzialności zawodowej lekarzy jest wyjątkowo obszerna, pomimo odesłania w szerokim zakresie do przepisów kodeksu postępowania karnego.
Po drugie, podobnie jak w przypadku odpowiedzialności w innych zawodach, katalog przewinień zawodowych jest nieokreślony, co utrudnia przewidzenie kręgu zachowań dozwolonych i zabronionych.
Po trzecie, postępowanie jest stosunkowo rozbudowane, ze szczegółowo określonymi gwarancjami procesowymi i uprawnieniami do kontroli rozstrzygnięć procesowych.
Po czwarte, kasacja została unormowana jako typowy nadzwyczajny środek zaskarżenia, co sprzyja stabilności rozstrzygnięć, ograniczając jednak kontrolę sądownictwa dyscyplinarnego przez sądy powszechne.
Po piąte, podobnie jak w innych zawodach, katalog kar jest rozbudowany i obejmuje zarówno kary bardzo łagodne, jak i bardzo surowe, przy czym specyfiką w zawodzie lekarza jest stosunkowo obszerne unormowanie zasad wymiaru kary.